İzlanda’da yarınki referandumda AB üyelik müzakerelerinin geleceği oylanacak. Balıkçılık sektörü, egemenlik ve güvenlik endişeleri belirleyici olacak.
İzlanda halkı, değişen güvenlik dinamikleri ve ülkenin jeopolitik konumu ekseninde, Avrupa Birliği (AB) ile üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmamasına karar vermek üzere yarın sandık başına gidiyor. Yaklaşık 400 bin nüfuslu Kuzey Atlantik ülkesinde düzenlenecek bu referandum, ekonomik istikrar, ulusal egemenlik ve güvenlik politikaları üzerine yoğun tartışmaları beraberinde getiriyor.
İzlanda, AB üyeliği için ilk başvurusunu 2009 yılında yapmıştı. Müzakereler 2013’te AB karşıtı bir hükümetin göreve gelmesiyle askıya alınmıştı. 2024 seçimleri sonrası kurulan Sosyal Demokrat İttifakı liderliğindeki koalisyon, müzakerelerin geleceğini halkoyuna sunma kararı aldı.
Referandumdan “evet” oyu çıkması halinde, AB ile üyelik müzakereleri yeniden başlayacak. Bu süreç tamamlandığında, tam üyelik için ikinci bir referandumun yapılması gerekecek.
Yarınki referandum, ülkenin ekonomik, siyasi ve egemenlik konularını yeniden gündeme taşıyor. Ada’nın Grönland-İzlanda-İngiltere (GIUK) hattı olarak bilinen stratejik konumda bulunması, referandumun jeopolitik boyutunu öne çıkarıyor.
İzlanda’nın AB üyeliği konusunda en hassas konulardan biri balıkçılık sektörü olarak belirlendi. Bu sektör, sadece ekonomik açıdan değil, aynı zamanda ulusal kimlik ve egemenlik açısından da büyük önem taşıyor. AB’nin Ortak Balıkçılık Politikası’na dahil olmanın İzlanda’nın balıkçılık üzerindeki karar alma yetkisini nasıl etkileyeceği endişesi ön planda.
Araştırmacı Tobias Etzold, referandum sonucunu etkileyecek ana faktörler arasında balıkçılık sektörü üzerindeki kontrolün kaybedilmesi korkusuyla bağımsızlık ve egemenlik konularının geldiğini belirtti. Etzold, ikinci etkenin güvenlik olduğunu, ABD’den gelen askeri desteğin azalması veya NATO’nun zayıflaması durumunda bir “dışlanma korkusu” oluşabileceğini aktardı.
Etzold, halkın üyelik müzakerelerinin ne getireceğini görmek isteyebileceğini ifade etti. Bu merak faktörü, gerçek üyeliğin faydalarına ikna olunmasa dahi “evet” oyu kullanılmasına yol açabilir. İzlanda’nın ordusu olmayan bir NATO üyesi olması nedeniyle, AB’nin güvenlik politikalarının şu an için önemli bir fark yaratmadığını vurguladı. Ülke, güvenlik konusunda hala NATO ve ABD’ye güvenmek zorunda kalacak.
Araştırmacı Etzold, İzlanda’nın üye olmasa bile çeşitli işbirliği anlaşmalarıyla AB’ye yakın bir konumda bulunduğunu dile getirdi. Değişen güvenlik ortamının daha fazla İzlandalıyı AB üyeliğinin avantajları konusunda ikna ettiğini gözlemledi. Geçen yıla oranla AB üyeliğine desteğin arttığına işaret etti.
AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, Hırvatistan’da yaptığı bir konuşmada İzlanda’nın gelecek 1 veya 2 yıl içerisinde AB üyesi olmaya hazır olabileceğini açıkladı. Kos, referandumdan “evet” oyu çıkması halinde müzakerelerin en kısa sürede başlayabileceğini belirtti.
İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı (AEA)-Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) üyesi ve Schengen Bölgesi’nin bir parçasıdır. NATO üyesi olmasına rağmen daimi ordusu bulunmayan ülkenin güvenliği, NATO üyeliğine, müttefiklerin sağladığı askeri imkanlara ve özellikle ABD ile 1951’de imzalanan savunma anlaşmasına dayanıyor.
AB üyeliğini savunanlar, üyeliğin karar alma süreçlerine daha fazla katılım sağlayacağını ve İzlanda para biriminin istikrarsızlığı nedeniyle ekonomik avantajlar getireceğini belirtiyor. Karşı çıkanlar ise mevcut düzenlemelerle Avrupa pazarına erişildiğini, tam üyeliğin sağlayacağı faydaların egemenlik kayıplarını karşılamayabileceğini savunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İzlanda’ya coğrafi olarak yakın olan Grönland’a yönelik söylemleri, Ada’nın güvenlik politikasını etkileyen önemli gelişmeler arasında yer alıyor. Trump’ın belirli aralıklarla güvenlik gerekçesiyle Grönland’ın ABD kontrolünde olması gerektiği yönündeki açıklamaları İzlanda’da yakından takip edildi. Grönland üzerinden olası bir ABD-Danimarka geriliminin Kuzey Atlantik güvenliğini doğrudan etkileyebileceği ve İzlanda’nın kendi güvenlik pozisyonunu yeniden değerlendirmesi gerekebileceği yorumları yapıldı.
İzlanda medyasında yer alan anketlere göre, halkın yüzde 51,3’ü AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasından yana. Müzakerelerin yeniden başlatılmasına karşı çıkanların oranı ise yüzde 48,7 olarak kaydedildi. Bu veriler, yarınki referandumda “başa baş” bir sonucun ortaya çıkabileceğini gösteriyor.
